ดนตรีปี่พาทย์

ปี่พาทย์กรุงเก่า อยุธยานับเป็นถิ่นที่มีวงปี่พาทย์แหล่งใหญ่แหล่งหนึ่งในท้องถิ่นภาคกลาง มีอยู่ด้วยกันหลายวง แต่ที่มีชื่อเสียงโด่งดังมากก็คือ ปี่พาทย์ วงพาทยรัตน์ของครูสำราญ เกิดผล ซึ่งสืบทอดหลักการและทางเพลงดนตรีไทยของบ้านครูจางวางทั่ว พาทยโกศล และของวังบางขุนพรหมไว้อย่างเหนียวแน่น ไม่มีการเปลี่ยนแปลงแต่อย่างใด จึงมีเพลงไทยเก่าแบบโบราณอยู่มาก ด้วยเหตุนี้ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ จึงได้โปรดให้บันทึกเพลงโบราณเหล่านี้ไว้ และโปรดให้ส่งเด็กมารู้เรียนดนตรีไทยจากครูสำราญอีกด้วย

ครูวิเชียร เกิดผล ครูเพลงวงพาทยรัตน์ที่เป็นทั้งน้องชายและลูกศิษย์ของ ครูสำราญได้เล่าให้ฟังถึงที่มาของวงว่า ครอบครัวเกิดผลนั้นเป็นครอบครัวศิลปิน ปู่เล่นหนังใหญ่ ส่วนย่าเป็นโต้โผลิเกปู่สนใจในเรื่องดนตรีไทยมาก จึงได้ส่งลูกชายของตน ทั้งสี่คน คือ นายหงส์ นายหรัด นายทอง และนายสังเวียนไปร่ำเรียนปี่พาทย์กับ ครูเพชร จันนาค คนอยุธยา (ปัจจุบันปี่พาทย์ของท่านคือ วงไพฑูรย์ จันนาค )

ตอนหลังครูเพชรได้เข้ามาร่ำเรียนดนตรีไทยในวังบูรพาภิรมย์ อันเป็น สำนักดนตรีไทยที่มีชื่อเสียงมากในทางมโหรีและเพลงร้อง คู่กับสำนักวังบางขุนพรหม ที่มีชื่อในเรื่องการบรรเลง เดี่ยว และเล่นเพลงหน้าพาทย์ ของสมเด็จฯ กรมพระนครสวรรค์ วรพินิต (ทูลกระหม่อมบริพัตร) นายสังเวียนผู้เป็นพ่อของครูวิเชียรและเป็นอาของครู สำราญ จึงได้ติดตามครูของตนไปร่ำเรียนที่วังบูรพาฯ ด้วย

ในระหว่างที่ตนฝึกดนตรีอยู่ ณ วังบูรพาฯ การประชันวงปี่พาทย์ระหว่างสองวังมักมีอยู่บ่อยครั้ง เมื่อนายสังเวียนเห็นทางเพลงของวังขุนพรหม ซึ่งมีครูจางวาง ทั่ว พาทยโกศล เป็นผู้ควบคุมวง ก็เกิดความสนใจใคร่เรียนรู้ แต่ติดว่าตนเป็นศิษย์ของทางวังบูรพาฯ ซึ่งหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) เป็นผู้ควบคุมวงอยู่ จะทำตัวเป็นบ่าวสองนายก็มิควร จึงได้มอบหมายให้ครูสำราญ ซึ่งเป็นหลาน ไปเรียนจากสำนักจางวางทั่ว

เมื่อนายสังเวียนออกจากวังบูรพาฯ กลับมาบ้าน ได้หันมายึดอาชีพทำนาและเล่นดนตรีไทยไปด้วย โดยตั้งชื่อวงใช้ชื่อว่า “วงบ้านใหม่อยุธยา” ตามชื่อบ้านเกิด ของตน (ภายหลังสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ประทานนามใหม่ว่า "ปี่พาทย์ วงพาทยรัตน์” หลังจากนั้นในช่วงปี พ . ศ .2490-2500 ครูช่อและครูฉัตร สุนทรวาทิน รวมทั้งครูอาจ สุนทร นักดนตรีจากสำนักวังบางขุนพรหม ได้มาเป็นครูสอนปี่พาทย์ให้แก่ครอบครัวเกิดผลอยู่หลายปี จึงทำให้วงบ้านใหม่กลายเป็นวงที่ได้หลักการและ ทางเพลงของสำนักจางวางทั่วและของวังบางขุนพรหมมาครบถ้วนตลอดจนสามารถรักษาบทเพลงหน้าพาทย์ของเก่า ที่สำนักอื่นๆ หาผู้จดจำเล่นมิได้แล้วไว้ได้อีกด้วย

วงปี่พาทย์มีชื่อเสียงในอยุธยา นอกจากวงครูสำราญแล้ว ก็มีปี่พาทย์ไพฑูรย์ จันนาค วงของกำนันแสวงแห่งบ้านคลัง ซึ่งเป็นลูกศิษย์ของหลวงพ่อประดิษฐ์ไพเราะ ที่อำเภอบางบาล ก็มีวงสุชิน คล้ายมุก การรับงานแสดงมีทั้งงานมงคลและงานอวมงคล ไม่ว่าจะเป็นงานบวช งานแต่ง งานศพ ฯลฯ เครื่องที่ใช้เล่นก็จะขึ้นอยู่กับเจ้าภาพว่าต้องการเครื่องน้อยหรือเครื่องมาก