การแสดงลิเกหอมหวล

ลิเกคณะหอมหวล เป็นลิเกชื่อดังของเมืองไทยเจ้าของคณะคือ นายหอมหวล นาคศิริ เป็นคนบ้านแพรกโดยกำเนิด ในวัยเด็กนายหอมหวล มีรูปร่างอ้วนล่ำ ผิวดำ มีอุปนิสัยชอบการแสดงพื้นบ้าน สามารถจดจำเนื้อร้อง ทำนอง และท่ารำ มาร้องรำ เล่นได้ตามประสาเด็ก เมื่อโตขึ้น หอมหวลก็ยิ่งมีความรักความชอบด้านการแสดง มากขึ้น จนปี พ.ศ.2456 หอมหวลมีอายุได้ 15 ปี วัดหลวงพ่อขาวมีงานไหว้วัดปิดทองประจำปี มีลิเกคณะดอกดินถวิลฟ้ามาแสดง 3 วัน 3 คืน การร้องลิเกมีความไพเราะและเข้าใจง่าย เป็นที่ชื่นชอบของผู้ฟัง

หอมหวลอยู่กับคณะลิเกของครูดอกดินไม่ได้นาน ต้องลาออกจากคณะเพราะเสียรู้คนในคณะทั้งยังสูญเสียเงินที่แอบเอามาจากบ้านจนหมดสิ้น ชีวิตลำบากต้องอาศัยศาลาวัดคอกหมู บังเอิญได้พบกับครูแกรหัวหน้าคณะโขน ละครและหุ่นกระบอก ซึ่งเป็นคณะที่มีชื่อเสียงอยู่แถวย่านวัดสระเกศ ครูแกรได้ฟังเรื่องราวของหอมหวลและเกิดความเมตตาจึงชวนไปอยู่ด้วย และสอนให้เล่นโขน เล่นละคร หอมหวลอยู่กับ ครูแกรได้ประมาณ 5 ปี ก็ขอลากลับบ้านแพรกเพราะใกล้เกณฑ์ทหาร หอมหวลได้สมัครเข้ารับราชการทหารจนพ้นกำหนดรับราชการ ก็ออกมายึดอาชีพการแสดงลิเก โดยอาศัยคณะของผู้อื่น แสดงตามจังหวัดต่างๆ ต่อมาจึงแยกมาตั้ง “คณะหอมหวล” ขึ้น และมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักของประชาชนได้อย่างรวดเร็ว หอมหวนได้เดินทางเข้ากรุงเทพเพื่อคารวะครูแกรผู้มีพระคุณ และขอแม่เกสรลูกสาวครูแกรมาเป็นนางเอกประจำคณะและเป็นภรรยาหอมหวลด้วย

นับแต่นั้นมาลิเกหอมหวลมีชื่อเสียงมากขึ้น จนทำให้ลิเกหอมหวลกลายเป็นคณะใหญ่ มีผู้แสดงมากและขยายการแสดงออกไปอย่างกว้างขวางทั่วประเทศ เมื่อลิเกคณะหอมหวนมีชื่อเสียงโด่งดัง อยู่ตามต่างจังหวัดแล้ว หอมหวลตกลงใจยกคณะเข้ามาแสดงในกรุงเทพ โดยเปิดแสดงอยู่ที่วิกเก่าตลาดยอกบางลำพู ปรากฏว่าประสบความสำเร็จอย่างน่าภาคภูมิใจ เพราะชาวกรุงนิยมดูลิเกกันแน่นวิกทุกคืน จนต้องเพิ่ม วันเสาร์และอาทิตย์ขึ้นอีก ลิเกหอมหวลจึงต้องแยกคณะกันไปแสดง ทั้งในกรุงเทพและต่างจังหวัด รวม 9 คณะ และนอกจากนี้ยังมีบรรดาลูกศิษย์ของหอมหวลแยกออกไปตั้งคณะลิเกถึง 35 คณะ มีชื่อเสียงจนถึงปัจจุบัน

ลิเกเรื่องที่สร้างชื่อเสียงให้แก่คณะหอมหวลมากที่สุด ได้แก่ เรื่องโอรสใจสิงห์ ตอน 1 - 2 เรื่องบัวชายบึง เรื่องพันท้ายนรสิงห์ และเรื่องใต้ร่มไตรรงค์ ซึ่งหอมหวนแต่งบทขึ้นเอง

ชีวิตบั้นปลายของหอมหวล ท่านบวชและสึกหลายครั้ง ครั้งสุดท้ายท่านบวชอยู่วัดป่าเรไร ตำบลบางศรีเมือง อำเภอเมือง จังหวัดนนทบุรี ซึ่งเดิมเป็นวัดร้าง ท่านได้รับตำแหน่งให้เป็นเจ้าอาวาสองค์แรกของวัดนี้ พระอธิการหอมหวลมีโรคประจำตัวอยู่หลายโรค ได้รับการตรวจรักษาจากแพทย์เป็นประจำจวบจนวาระสุดท้าย ท่านมรณภาพด้วยอาการอันสงบ เมื่อวันที่ 14 มีนาคม 2521 สิริรวมอายุได้ 80 ปี