ละครชาตรีในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา

ประวัติและผลงาน นายจะเด็จ สาสาร หัวหน้าคณะจะเด็จดาวเด่น

ประวัติและผลงาน นายจะเด็จ สาสาร หัวหน้าคณะจะเด็จดาวเด่น

นายจะเด็จ สาสาร อายุ 26 ปี อยู่บ้านเลขที่ 47 หมู่ 7 ตำบลสนามไชย อำเภอบางไทร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ใช้ชื่อคณะในการแสดงละครว่าคณะจะเด็จดาวเด่น

ได้รับการสืบทอด ในการแสดงละคร มาจากนางประเสริฐ (มีชูโภชน์) สาสาร บิดาชื่อ นายมณฑป สาสาร มีอาชีพรับจ้างแสดงลิเก เป็นพระเอกลิเกคณะกำนันวัง ซึ่งเป็นคณะที่มีชื่อเสียงมากที่อำเภอบางไทร นอกจากนี้ นายมณฑปยังมีความสามารถในทางปี่พาทย์อีกด้วย

คณะละครจะเด็จดาวเด่น ซึ่งจะตั้งขึ้นประมาณ 45 ปี ผ่านมานี้เอง โดย นางประเสริฐ มารดา ได้เป็นผู้หัดให้ลูกทั้ง 6 คน หลาน และผู้ที่มาสมัครฝึกหัดละคร

นางประเสริฐ (มีชูโภชน์) สาสาร เป็นหลานของนางสร้อยทอง มีชูโภชน์ ได้รับฝึกหัดการละคร มาตั้งแต่ครั้งนางปราง นางสังวาลย์ นางสร้อยทอง และเล่นละครอยู่ในกลุ่มนี้มาตลอด จนกระทั่งซึ่งได้มาแต่งงานกับนายมณฑป สาสาร จึงย้ายมาอยู่ที่บางไทร จัดตั้งคณะละครของตนเองขึ้นมา ในชั้นแรกของการแสดง จะมีตัวนางประเสริฐ ซึ่งมีความสามารถในการแสดงในทางละครเป็นตัวหลัก มีน้องคือ นางสมศรี มีชูโภชน์ ซึ่งปัจจุบันยังแสดงอยู่กับคณะสร้อยทองหิรัญมาช่วยในการแสดงตลอดเวลาฝึกหัดลูกหลานขึ้นมาแสดง จนเป็นคณะใหม่ และมีชื่อเสียงมากอีกคณะหนึ่ง ของอำเภอบางไทร

ตามที่มีเชื้อสายทางศิลปิน นายจะเด็จ สาสาร และพี่น้องอีก 5 คน ได้รับการถ่ายทอดความรู้และศิลปะในการแสดงจากพ่อแม่มาทั้งหมดจากความรอบรู้ทั้งในการละครและปี่พาทย์ กอร์ปทั้งมีอุปนิสัยสุภาพเรียบร้อย ทำให้นาย จะเด็จ สาสาร ได้รับความไว้วางใจจากพี่น้องให้เป็นผู้นำ เป็นหัวหน้าคณะ คือ ตั้วโผ รับผิดชอบ ประสานงาน หากมีผู้ว่าจ้างหาละครไปแสดง

จากประวัติความเป็นมาของการแสดงละครชาตรีมีในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ดังกล่าวมาแล้วข้างต้น พอสรุปได้ว่า คณะละครชาตรีที่แสดงอยู่ในปัจจุบันนี้น่าจะเป็นกลุ่มละครที่ได้สืบทอดเชื้อสายละครชาตรีมาจากพวกนครศรีธรรมราช ซึ่งเข้ามาตั้งแต่กรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น อยู่รวมตัวกันเป็นกลุ่มใหญ่ แถบที่เป็นย่านใจกลางเมือง เป็นที่ชุมชนบริเวณคลองทราย หน้าวัดสามวิหาร และตลาดหัวรอ ประชาชนในท้องถิ่น ขณะนั้นนิยมใช้ละครชาตรีแก้บนและใช้เป็นมหรสพฉลองกันทั่วไปในสมัยก่อนจนกลาย

เป็น เอกลักษณ์อย่างหนึ่งของท้องถิ่น

คณะละครชาตรีที่แสดงเพื่อแก้บนที่พบในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2535–2537 มีทั้งหมด 9 คณะ อยู่ในเขตอำเภอพระนครศรีอยุธยา 7 คณะ และอยู่ในเขตอำเภอบางไทร 2 คณะ จากการศึกษาข้อมูลเชื้อสายจะมาจากกลุ่มบรรพบุรุษเดียวกัน และญาติเกี่ยวดองกันในทางละคร และปี่พาทย์ สืบทอดอาชีพการแสดงต่อเนื่องกันมาประมาณ 200 ปี โดยนับอายุบุคคลที่เกี่ยวข้องในวงการ ที่เริ่มมาตั้งรกรากภูมิลำเนาในจังหวัดฯ นี้

ปัจจุบันประชาชนในท้องถิ่น ยังหาละครชาตรีแสดงเพื่อแก้บน ซึ่งจะมี 2 ลักษณะ คือ การรำถวายมือ และ แสดงเป็นละคร

การแสดงละครชาตรีเพื่อแก้บน มี 2 ส่วนสำคัญ คือ ส่วนที่เป็นพิธีกรรมและส่วนที่เป็นการแสดง

 

ที่มา อมรา กล่ำเจริญ (2537) ละครชาตรีที่แสดง ณ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

วิทยานิพนธ์การศึกษาหลักสูตรศิลปกรรมศาสตร์มหาบัณฑิต

ภาควิชานาฏยศิลป์ บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย