ประเพณีแรกนา (การทำนา)

ขนบธรรมเนียมประเพณี

ประเพณีเกี่ยวกับการทำนา พิธีแรกนาขวัญู

พิธีกรรมเกี่ยวกับข้าวและการทำนา นับว่าเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตไทย เป็นเรื่องราวที่ผูกพันกับคนไทยมานานกว่าเรื่องราวด้านอื่นๆ การประกอบพิธีกรรมต่างๆ มีวัตถุประสงค์เพื่อความอุดมสมบูรณ์ของพันธุ์ธัญญาหารและเพื่อความเป็นสิริมงคล ตลอดถึงความอยู่เย็นเป็นสุขของคนและสิ่งที่เกี่ยวข้อง ซึ่งรูปแบบของพิธีกรรมอาจมีความแตกต่างกันบ้างตามความเชื่อและการสืบทอดประเพณีของแต่ละท้องถิ่น ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยานั้นมีประเพณีและความเชื่อเกี่ยวกับการทำนาดังนี้

เริ่มแรกนา ท้องทุ่งนาที่แห้งแล้งในช่วงเดือน 4 เดือน 5 เต็มไปด้วยซังข้าวระเกะระกะ บางแห่งถูกไฟเผาเป็นรอยเถ้าสีดำอยู่ทั่วไป เครื่องใช้ไม้สอยถูกนำออกมาตระเตรียมให้พร้อมเพื่อรอรับฤดูทำนาที่จะมาถึงอีกครั้งหนึ่งชาวนาจะเลือกหาวันฤกษ์ดีจากสมุดตำรากลางบ้าน (ตำราโหราศาสตร์เกี่ยวกับฤกษ์ยาม) ซึ่งเป็นวันคู่วันใดวันหนึ่งในเดือน 6 เพื่อสร้างศาลเพียงตา หรือในบางแห่งอาจสร้างศาลเล็กๆ ขึ้น ศาลนี้สร้างขึ้นโดยใช้ไม้ไผ่ปักเป็นเสา 6 เสาสูงเสมอตา มีไม้ขวางผูกด้วยเชือกเถาวัลย์ ตัวศาลเป็นสี่เหลี่ยมขนาดไม่ใหญ่โตนัก เพียงวางเครื่องเซ่นสังเวยได้เท่านั้น พื้นศาลปูด้วยไม้ไผ่วางเรียงเป็นแถวหรือสับฟากปูเพื่อวางเครื่องเซ่นสังเวยได้แก่ ข้าวตอก ดอกไม้ ธูป และเทียน พร้อมเครื่องสังเวยอันประกอบด้วยข้าวสุกปากหม้อ (ข้าวหุงสุกใหม่ที่ยังไม่ได้ตัก) ข้าวต้ม ปลามีหัวมีหาง แกง ไก่ต้ม ไข่ไก่ต้ม หัวหมู เครื่องดื่มได้แก่ เหล้า น้ำ สาโท ของหวาน เช่น ขนมต้มแดง ขนมต้มขาว น้ำตาล น้ำผึ้ง ผลไม้ เช่น กล้วย อ้อย ถั่ว งา ส้ม มะพร้าวและเครื่องสังเวยหลังอาหาร เช่น หมากพลู บุหรี่ เมี่ยง จัดใส่กระทงหรือวางลงบนใบตอง ผู้ประกอบพิธีกรรมนี้ส่วนใหญ่มักเป็นพ่อเรือนขณะสังเวยจะกล่าวคำ อ้อนวอนขอให้ปีนี้ทำนาได้ผลดี ให้ข้าวงอกออกรวง อย่าให้มีภัยพิบัติ เสร็จจากการสังเวยแล้วจึงลงมือไถแรกนาในสมัยโบราณต้องไถให้ถูกทิศทางที่ดี หลีกทิศที่เป็นอัปมงคล เช่น ทิศผีหลวง หลาวเหล็ก ทักทิน ยมขันธ์ ซึ่งมีอยู่ในตำราโหราศาสตร์

การไถแรกนา ไถเพียงสามรอยพอเป็นพิธีเท่านั้น ศาลเพียงตายังตายังคงไว้อย่างนั้น ครั้นเมื่อถึงเวลาปักดำจึงจัดเครื่องเซ่นสังเวยมาบูชาที่ศาลอีกครั้งหนึ่ง